# Rhifyn 16

Murlun yn ninas Tlaxcala: gwelwn Doña Marina yn bresennol mewn trafodaeth rhwng Taxcaltecans a Cortés   Bradwr yw’r cyfieithydd, medd yr Eidaleg yn gryno iawn. Ni wyddys pwy fathodd yr ymadrodd nac ym mha gyd-destun. Yn amlach na pheidio cymerir…

Ceir un nodwedd amlwg i’r cyfryngau cymdeithasol sy’n gyffredin i dechnoleg o bob math, sef y gallu i fod yn rym er gwell ac er gwaeth. Ar yr olwg gyntaf mae’r platfform ar-lein Twitter yn caniatáu mynediad uniongyrchol a chyffrous at gynnwys…

Roedd hi’n anochel. Doedd dim modd ei hosgoi. Yn hwyr neu’n hwyrach byddwn i’n gorfod defnyddio Zoom. Ac yn wir, yn ddiweddar, dan gyfarwyddyd Dr Rhiannon Marks, cymerais ran mewn ‘fideo gynhadledd’ (os dyna’r term cywir, dwi ddim yn siŵr). Profiad…

Kinky Friedman yn 2012 (Llun: Amy Clayton/Flickr)   Nid ar chwarae bach mae rhywun yn cerdded at y cownter mewn siop lyfrau brysur a gofyn, ‘Oes ganddoch chi unrhyw beth gan Kinky Friedman?’ Trwy lwc roedd perchennog y siop yr oeddwn i ynddi yn…

Dof at y dydd o babell, yn cropian. Dim ond ychydig funudau wedi pump yw hi – digon yw gweld y ‘5’ ar yr oriawr a dotio, heb fanylu a nodi’r union funudau wedi’r awr. Pump! Rai dyddiau ’nôl yr oedd heuldro’r haf ond eto prin y mae’r golau’n cilio,…

Mae ambell ddadl am y Gymraeg wedi hen droi’n sombi ieithyddol. Cyn gynted ag y bydd yn ymddangos i bawb fod y creadur wedi ei ddifa, ei ladd a’i briddo’n derfynol, yna bydd yn atgyfodi, nid fel Lasarus, ond ar ffurf rhyw ddrychiolaeth fud a byddar…

Mi welsom Alsace. Llythrennu hen arwyddion hysbysebu a thrawst Alsasaidd neu ddau. Bron i mi anghofio edrych allan drwy’r ffenest ar yr adeiladau. Toedd y wifi ddim yn cydio ac roedd y daith eisoes wedi dechrau crebachu o fy mlaen yn anfoddhaol;…

Ers y pandemig, wrth i ni wynebu pwysau newydd ar ein systemau economaidd, cymdeithasol a gwleidyddol, mae syniadau Silvia Federici (Parma, 1942–) yn dod yn fwyfwy perthnasol. Roedd hi’n un o sylfaenwyr y mudiad Wages for Housework yn nechrau’r…

Mae'n gallu bod yn ddyn caredig, 'ngŵr i. Mae'n anodd i chi gredu hynny ar ôl popeth rwy wedi'i weud, efallai, ond mae'n wir. Nid dyn cas yw e. Ond mae'n ddyn gwan, ac mae dynion gwan yn gwneud pethau cas weithiau achos maen nhw'n rhy wan i sefyll…

Nodwedd amlwg ar y gymdeithas Gymreig gyfoes yw fod y ‘meddwl Cymraeg’ yn cael ei ddisodli gan y meddwl Saesneg, hyd yn oed mewn trafodaethau trwy gyfrwng y Gymraeg. Yn rhannol, mae a wnelo hyn â’r amodau materol sydd wedi arwain at ddirywiad y…

Y llynedd, pan drodd pob un o’n dinasoedd yn ddinas ysbryd, cyfarwydd oedd enwau’r artistiaid a grybyllwyd i ‘esbonio’r foment’: roeddem yn byw mewn paentiad Edward Hopper, mewn ffilm Andrei Tarkovsky, ac yn y blaen. Yn y cyfnod estynedig hwnnw o…

Twtiais goler fy nghrys wrth aros am y criw ffilmio. Doedd dim pwrpas twyllo fy hun: ro’n i’n swp o nerfau. Roedd yn fraint, wrth gwrs, cael fy ngwahodd i siarad am fater cyfoes o bwys ar gyfer rhaglen drafod ddylanwadol; ac wedi’r holl brotestiadau…

Y noson cyn mynd, mi alwodd.  Amser maith i fod i ffwrdd. Mi yrra’ i, meddai hi; wnaeth hi ddim.  Hen stori rhy dywyll o’r hanner.  A’r hyn na wyddai yntau: mi botsiodd hi â’r cloc mawr yn y dref nes y canai’r holl glychau cofia fi; euro’r tyrrau i…

Noson dywyll, noson fado,  mae’r môr yn llyfn fel croen. Ac mae geneth yma’n canu –   rhywbeth am sêr a llong a gwyll –  mae’r môr yn feddal fel croen.  Does ’run gwydryn ar y bar yn gandryll, ’run tram mewn trawiad tu allan. Difrod llai amlwg sydd…

Wrth feddwl yn ôl o’r byd crebachlyd newydd hwn mae’n rhyfedd sôn am gariad at lefydd nad ydi rhywun ond wedi ymweld â nhw unwaith, ddwywaith, lond llaw o weithiau. Od ydi ystyried serch at ddim mwy na gwedd benodol, at fath arbennig o garreg, at…